Cổng loại trừ (XOR)
Kỳ vọng có trọng số và cách sinh kịch bản.
Ở cổng loại trừ, mỗi hồ sơ chỉ đi một nhánh. Câu hỏi không còn là “mất bao lâu” mà là “trung bình mất bao lâu”.
Công thức
Đây là kỳ vọng toán học quen thuộc: trung bình có trọng số theo xác suất. Chi phí dùng đúng công thức này với Ci.
Ví dụ
Sau bước lập phiếu, quy trình rẽ theo giá trị đơn hàng:
| Nhánh | Xác suất | Thời gian |
|---|---|---|
| ≤ 50 triệu — trưởng bộ phận duyệt | 75% | 45 phút |
| > 50 triệu — giám đốc duyệt | 25% | 180 phút |
Không hồ sơ nào mất đúng 78,75 phút — chúng mất 45 hoặc 180. Con số kỳ vọng dùng để lập kế hoạch nguồn lực, còn để cam kết với khách thì phải nhìn P90.
Kỳ vọng khác gì với kịch bản
Cổng loại trừ sinh ra nhiều kịch bản, mỗi kịch bản là một đường đi thật với xác suất riêng. Công cụ hiển thị cả hai góc nhìn:
| Góc nhìn | Cho ra | Dùng khi |
|---|---|---|
| Kỳ vọng (công thức 4) | Một con số duy nhất | Lập ngân sách, tính năng lực |
| Danh sách kịch bản | Nhanh nhất / chậm nhất / từng đường đi | Hiểu vì sao có sự khác biệt |
| Mô phỏng | Phân phối, P90 | Cam kết SLA |
Các nhánh được chia đều. Hai nhánh thành 50/50 — hiếm khi đúng với thực tế, nên hãy điền số thật ngay khi có. Xem Xác suất nhánh để biết cách chuẩn hoá khi khai thiếu.
Cổng bao gồm (OR)
Cổng OR cho phép một hoặc nhiều nhánh cùng chạy. Vì tổ hợp nhánh nào chạy phụ thuộc dữ liệu thật mà mô hình không có, công cụ hiện xử lý OR như AND: giả định mọi nhánh đều chạy. Đây là ước lượng thận trọng — thời gian và chi phí sẽ không bị tính thiếu.